گاهی برنامه روزمان پر از کارهایی است که دیگران از ما انتظار دارند، اما برای علاقه‌های خودمان جایی باقی نمی‌ماند. شاید مدت‌هاست می‌خواهیم نقاشی را شروع کنیم، زمان بیشتری برای استراحت داشته باشیم یا مسیر شغلی‌مان را بررسی کنیم؛ بااین‌حال، پیش از هر تصمیم می‌پرسیم: «دیگران چه فکری می‌کنند؟» برای خودت زندگی کن، دعوتی است به شنیدن صدای خودت در میان این انتظارها.
خلاصه مقاله
بهترین خودت بودن یعنی خواسته‌ها و محدودیت‌هایت را بهتر بشناسی و برای انتخاب‌هایت مسئولیت بپذیری. می‌توانی به خودت اهمیت بدهی، نظر دیگران را بشنوی و همچنان با احترام تصمیم بگیری. این مسیر از یک انتخاب کوچک و قابل‌اجرا آغاز می‌شود.
برای خودت زندگی کردن چه معنایی دارد؟
زندگی ما با زندگی خانواده، دوستان و همکاران گره خورده است. تصمیم‌هایمان بر دیگران اثر می‌گذارند و مسئولیت‌های واقعی داریم. در کنار این پیوندها، خواسته‌ها و توان ما هم بخشی از تصمیم‌اند. اگر قرار است مسئولیتی را بپذیریم، خوب است بدانیم چرا آن را انتخاب می‌کنیم و چه زمانی برای انجامش داریم.
برای مثال، ممکن است همراهی با خانواده برای شما ارزشمند باشد و در عین حال، بخواهید هفته‌ای یک عصر را به یادگیری هنر اختصاص دهید. پرسش مفید این است: «چگونه می‌توانم برای هر دو موضوع جا باز کنم؟» پاسخ شاید گفت‌وگو درباره تقسیم کارها و تعیین یک زمان مشخص باشد.
بهترین خودت باش؛ اما معیار را واقعی انتخاب کن
تصویر «بهترین خود» گاهی آن‌قدر بی‌نقص است که رسیدن به آن ناممکن به نظر می‌رسد: همیشه آرام، موفق، پرانرژی و آماده کمک به همه. چنین تصویری جای چندانی برای خستگی، اشتباه و تغییر شرایط باقی نمی‌گذارد.
معیار شخصی و قابل‌مشاهده انتخاب کنید. به‌جای «از فردا کاملاً منظم می‌شوم»، بگویید «این هفته دو نوبت بیست‌دقیقه‌ای برای مطالعه کنار می‌گذارم». پس از یک هفته می‌توانید ببینید چه چیزی عملی بوده و چه چیزی به تغییر نیاز دارد. حتی برنامه‌ای که خوب پیش نرفته، اطلاعاتی درباره زمان و امکانات واقعی شما می‌دهد.
خواستۀ خودم را چگونه تشخیص بدهم؟
برای شروع، چند دقیقه به این پرسش‌ها فکر کنید. لازم نیست پاسخ نهایی یا بسیار عمیقی پیدا کنید؛ یک مثال از زندگی همین روزها کافی است:
-
کدام فعالیت را حتی بدون تحسین دیگران دوست دارم انجام بدهم؟
-
در تصمیم پیش رو چه چیز برایم مهم است؛ یادگیری، امنیت، ارتباط، خلاقیت یا موضوعی دیگر؟
-
چه محدودیت‌هایی مثل زمان، هزینه یا مسئولیت مراقبتی را باید در نظر بگیرم؟
-
کوچک‌ترین قدمی که اکنون از عهده‌اش برمی‌آیم چیست؟
اگر به تغییر رشته یا شغل فکر می‌کنید، یک گفت‌وگو با فرد باتجربه، شرکت در کارگاه مقدماتی یا بررسی هزینه‌ها می‌تواند آغاز مناسبی باشد. برای شناخت یک علاقه، لازم نیست همان ابتدا تعهد بزرگی بدهید. فرصت تجربه و بازنگری را برای خودتان نگه دارید.
مرزبندی محترمانه در گفت‌وگوهای روزمره
جرئت‌مندی یعنی دیدگاه و نیاز خود را روشن و مستقیم بیان کنیم و هم‌زمان به دیگران احترام بگذاریم. برای تمرین می‌توانید از موقعیت‌های کم‌تنش شروع کنید و جمله‌ای کوتاه و مشخص آماده داشته باشید:
-
«امروز وقت انجام این کار را ندارم؛ اگر هنوز لازم بود، فردا می‌توانم نیم ساعت کمک کنم.»
-
«می‌خواهم قبل از پاسخ‌دادن، برنامه‌ام را بررسی کنم.»
-
«نظرت برایم مهم است. دوست دارم این گزینه را بیشتر بررسی کنم و بعد تصمیم بگیرم.»
پیشنهاد جایگزین را فقط وقتی مطرح کنید که واقعاً توان انجام آن را دارید. روشن‌بودن پاسخ، امکان گفت‌وگو درباره انتظارها را بیشتر می‌کند؛ بااین‌حال، موافقت یا رضایت طرف مقابل همیشه در اختیار ما نیست.
با نظر دیگران چه کنیم؟
می‌توانید پیش از پذیرفتن یک نظر بپرسید: آیا این فرد درباره موضوع اطلاعات کافی دارد؟ آیا به نکته‌ای مشخص اشاره می‌کند؟ آیا پیشنهادش با شرایط من قابل‌اجراست؟ مثلاً جمله «بودجه این دوره را حساب کرده‌ای؟» پرسشی است که می‌توان بررسی کرد، اما جمله «تو هیچ‌وقت موفق نمی‌شوی» اطلاعات روشنی برای تصمیم‌گیری نمی‌دهد.
گاهی بخشی از بازخورد مفید است و بخشی با تجربه ما جور درنمی‌آید. فرصت دارید نکته مفید را بردارید، درباره بخش مبهم سؤال کنید و تصمیم را پس از بررسی بگیرید. لازم نیست هر گفت‌وگو را همان لحظه به نتیجه برسانید.
با خودت چطور حرف می‌زنی؟
وقتی اشتباه می‌کنید، به لحن گفت‌وگوی درونی‌تان توجه کنید. اگر دوستی در همین موقعیت بود، چه می‌گفتید؟ مهربانی با خود می‌تواند به شکل یک جمله واقع‌بینانه باشد: «این بار خوب پیش نرفت؛ می‌توانم علتش را بررسی کنم و دوباره تلاش کنم.» همچنین می‌توانید توانایی‌ها و تجربه‌های موفق خود را یادداشت کنید تا قضاوتتان فقط بر یک اتفاق ناخوشایند تکیه نکند.
تمرین کوتاه: یک انتخاب برای این هفته
این تمرین پیشنهادی را در دفترچه‌تان بنویسید و پاسخ‌ها را تا حد امکان مشخص کنید:
خواسته من: می‌خواهم دوباره نقاشی کنم.
قدم این هفته: پنجشنبه، بیست دقیقه با وسایلی که دارم تمرین می‌کنم.
هماهنگی لازم: از قبل درباره زمان انجام کارهای مشترک صحبت می‌کنم.
بازنگری: آخر هفته می‌نویسم چه چیزی لذت‌بخش بود و برای نوبت بعد چه تغییری لازم دارم.
موضوع شما ممکن است استراحت، پیاده‌روی، یادگیری یا دیدار با یک دوست باشد. قدمی انتخاب کنید که با شرایط این هفته سازگار باشد. قرار نیست این تمرین به فهرست دیگری از توقع‌های سنگین تبدیل شود.
چه زمانی کمک‌گرفتن مفید است؟
اگر احساس بی‌ارزشی یا ترس از قضاوت، مداوم شده و کار، روابط یا زندگی روزمره‌تان را دشوار کرده است، صحبت با روان‌شناس یا متخصص سلامت روان می‌تواند کمک‌کننده باشد. توصیه‌های عمومی این مقاله جای بررسی فردی را نمی‌گیرند.
پرسش‌های رایج
آیا برای خودم زندگی کردن یعنی خودخواهی؟
توجه به نیاز خود، همراه با درنظرگرفتن حقوق دیگران و تعهدهای مشترک، بخشی از یک تصمیم مسئولانه است. در عمل، لازم است درباره زمان، توان و انتظارها گفت‌وگو کنیم.
اگر هنوز ندانم چه می‌خواهم، از کجا شروع کنم؟
یک علاقه کوچک را برای مدت محدود امتحان کنید و تجربه‌تان را بنویسید. شناخت خواسته‌ها می‌تواند با تجربه و بازنگری شکل بگیرد؛ لازم نیست ابتدا نقشه کامل آینده را داشته باشید.
اگر خانواده با انتخاب من مخالف باشند چه؟
دلیل نگرانی را بپرسید و اطلاعات مربوط به هزینه، زمان و پیامدهای انتخاب را بررسی کنید. برای تصمیم‌های مهم، گفت‌وگو با مشاوری آشنا با موضوع می‌تواند به روشن‌شدن گزینه‌ها کمک کند.
شناسنامه متن
نام درج‌شده در نسخه اولیه: آتنا سرابی. بازنویسی و تنظیم نسخه حاضر: تیم تحریر دانش یوگا.
منابع