یوگا چیست؟ تاریخچه، فواید، انواع و راهنمای شروع

یوگا مجموعه‌ای از تمرین‌ها و آموزه‌های جسمی، تنفسی، ذهنی و فلسفی است که ریشه تاریخی آن به هند بازمی‌گردد. واژه «یوگا» از ریشه سانسکریت yuj گرفته شده و به معنای پیوستن یا متحد کردن است.

آنچه امروزه بیشتر افراد با نام یوگا می‌شناسند، معمولاً ترکیبی از وضعیت‌های بدنی یا آسانا، تمرین‌های تنفسی یا پرانایاما، آرام‌سازی و مدیتیشن است. یوگا فقط مجموعه‌ای از حرکات کششی نیست و در سنت کلاسیک، اخلاق و تمرکز نیز بخشی از آن هستند.

تاریخچه یوگا

ریشه‌های یوگا بسیار قدیمی‌اند و پیش از شکل‌گیری یک نظام واحد، شیوه‌های گوناگون مراقبه، تنفس و تمرکز در سنت‌های هند وجود داشتند. پاتانجلی بعدها بخشی از این سنت‌های پیشین را در «یوگا سوتراها» نظام‌مند کرد. او یکی از مهم‌ترین نظام‌مندکنندگان یوگای کلاسیک بود، نه بنیان‌گذار همه شکل‌های یوگا.

در یوگا سوتراهای پاتانجلی، مسیر مشهور «هشت اندام یوگا» معرفی می‌شود: یاما، نیاما، آسانا، پرانایاما، پراتیاهارا، دارانا، دیانا و سامادهی. این ساختار نشان می‌دهد که آسانا فقط یکی از بخش‌های یوگا است.

در اواخر قرن نوزدهم و قرن بیستم، استادانی مانند سوامی ویوکاناندا، پاراماهانسا یوگاناندا، سوامی شیواناندا، تی. کریشناماچاریا، بی.کی.اس. آیینگر، پاتابی جویس و تی.کی.وی. دسیکاچار در معرفی و گسترش شیوه‌های مختلف یوگا در جهان نقش مهمی داشتند.

یوگا چه بخش‌هایی دارد؟

• آسانا: وضعیت‌های بدنی برای تحرک، قدرت، تعادل و آگاهی از بدن.
• پرانایاما: تمرین‌های تنفسی و تنظیم آگاهانه تنفس.
• مدیتیشن: تمرین توجه، مشاهده ذهن و افزایش تمرکز.
• آرام‌سازی: کاهش تنش بدنی و ذهنی.
• فلسفه و اصول اخلاقی: در برخی سبک‌ها، موضوعاتی مانند آهیمسا و خودآگاهی نیز آموزش داده می‌شود.

فواید احتمالی یوگا برای جسم و ذهن

پژوهش‌ها نشان می‌دهند تمرین منظم یوگا ممکن است به بهبود انعطاف‌پذیری، تعادل، تحرک و بعضی جنبه‌های آمادگی جسمانی کمک کند. در برخی افراد، ممکن است برای کمردرد یا گردن‌درد نیز مفید باشد.

یوگا همچنین ممکن است به کاهش استرس ادراک‌شده، بهبود کیفیت خواب، احساس آرامش و کمک به بعضی علائم اضطراب یا افسردگی کمک کند. اما یوگا جایگزین درمان پزشکی یا روان‌شناختی نیست.

انواع و سبک‌های یوگا

سبک‌های مختلف یوگا در سرعت تمرین، شیوه توالی حرکات، میزان استفاده از ابزار و تأکید بر تنفس یا مدیتیشن با هم تفاوت دارند. از سبک‌های شناخته‌شده می‌توان به هاتا، آیینگر، آشتانگا وینیاسا، وینیاسا، شیواناندا، ساتیاناندا، یین، ریستوریتیو، کندالینی و پاور یوگا اشاره کرد.

هیچ سبک واحدی برای همه بهترین نیست. انتخاب سبک باید بر اساس هدف، سن، سابقه تمرین، وضعیت جسمی و ترجیح شخصی انجام شود.

هشت اندام یوگا در دیدگاه پاتانجلی

1. یاما؛ اصول اخلاقی
2. نیاما؛ اصول فردی و خودانضباطی
3. آسانا؛ وضعیت بدنی
4. پرانایاما؛ تنظیم تنفس
5. پراتیاهارا؛ کاهش توجه به محرک‌های بیرونی
6. دارانا؛ تمرکز
7. دیانا؛ مدیتیشن
8. سامادهی؛ جذب یا تمرکز عمیق

این مفهوم با «آشتانگا وینیاسا» که امروزه نام یک سبک تمرین پویا است یکسان نیست؛ هرچند هر دو از واژه آشتانگا استفاده می‌کنند.

نکات مهم برای شروع یوگا

• اگر مبتدی هستید، از حرکات دشوار و تنفس‌های پرفشار شروع نکنید.
• تمرین نباید با درد تیز، فشار شدید یا بی‌حسی همراه باشد.
• نیازی نیست همه افراد فقط صبح زود یا با معده کاملاً خالی تمرین کنند؛ زمان تمرین باید با شرایط فرد هماهنگ باشد.
• در دوران قاعدگی توقف کامل یوگا برای همه ضروری نیست؛ بعضی حرکات ممکن است نیاز به تعدیل داشته باشند.
• بارداری، سن بالا، بیماری یا آسیب جسمی ممکن است نیازمند تعدیل تمرین باشد.

آیا یوگا برای همه مناسب است؟

بخش زیادی از تمرین‌های یوگا قابل تعدیل است و افراد با سن و سطح آمادگی متفاوت می‌توانند نسخه مناسب خود را پیدا کنند. اما این به معنی ایمن بودن همه حرکات برای همه افراد نیست. یادگیری صحیح و پرهیز از فشار برای رسیدن به دامنه‌های حرکتی بالا، خطر آسیب را کمتر می‌کند.

جمع‌بندی

یوگا فقط ورزش کششی نیست؛ مجموعه‌ای از تمرین‌های بدنی، تنفسی، ذهنی و فلسفی است که در طول تاریخ به شکل‌های گوناگون تکامل یافته است. بسیاری از افراد امروزه یوگا را برای تحرک بهتر، تعادل، کاهش استرس، تمرکز و احساس بهتر عمومی تمرین می‌کنند. انتخاب سبک مناسب و تمرین تدریجی و منظم مهم‌تر از انجام حرکات دشوار است.

منابع

NCCIH. Yoga: Effectiveness and Safety. World Health Organization. International Day of Yoga. Internet Encyclopedia of Philosophy. The Yoga Sutras of Patanjali.