خلاصه مقاله: مالا رشته‌ای از دانه‌هاست که برای شمارش تکرار مانترا، ذکر یا گاهی تنفس در تمرین‌های مراقبه به کار می‌رود. مالاهای سنتی اغلب ۱۰۸ دانه و یک دانه بزرگ‌تر به نام گورو، مرو یا سومرو دارند. مهم‌ترین کاربرد مالا این است که بدون درگیر کردن ذهن با شمارش، به حفظ ریتم و پیوستگی تمرین کمک کند.
نویسنده: آیدا حق‌گویان
اگر در کلاسهای یوگا یا مدیتیشن رشته‌ای از دانه‌های چوبی، بذر یا سنگ را در دست یک تمرین‌کننده دیده باشید، احتمالاً با مالا روبه‌رو بوده‌اید. مالا در ساده‌ترین تعریف، رشته‌ای از دانه‌هاست که برای شمارش تکرارهای یک مانترا یا ذکر در تمرین جاپا استفاده می‌شود.
واژه «مالا» در زبان سانسکریت به معنای «حلقه» یا «گل‌آویز» است و استفاده از دانه‌های شمارش در سنت‌های معنوی هند و همچنین شاخه‌های مختلف بودیسم سابقه‌ای طولانی دارد. اگرچه امروزه مالا گاهی به‌صورت گردنبند یا اکسسوری هم دیده می‌شود، کاربرد اصلی آن در سنت‌های مراقبه، کمک به شمارش و حفظ پیوستگی تمرین است.
تسبیح مالا چیست؟
در تمرین جاپا، یک واژه، عبارت یا مانترا بارها تکرار می‌شود. مالا به تمرین‌کننده اجازه می‌دهد به‌جای نگه داشتن عدد تکرارها در ذهن، پس از هر بار تکرار مانترا یک دانه را حرکت دهد. به این ترتیب توجه کمتری صرف شمارش می‌شود و تمرکز بیشتری می‌تواند روی خود تمرین باقی بماند.
مالاهای کامل معمولاً دارای ۱۰۸ دانه هستند. یک دانه متفاوت یا بزرگ‌تر نیز در محل اتصال رشته قرار می‌گیرد که در سنت‌های مختلف با نام‌هایی مانند گورو، مرو یا سومرو شناخته می‌شود. این دانه جزو شمارش ۱۰۸تایی نیست و نقطه آغاز و پایان یک دور تمرین را مشخص می‌کند.
چرا مالا ۱۰۸ دانه دارد؟
عدد ۱۰۸ در سنت‌های هندی و بودایی اهمیت نمادین زیادی دارد، اما برای اینکه چرا دقیقاً این عدد به تعداد استاندارد دانه‌های مالا تبدیل شده است، یک توضیح واحد و قطعی وجود ندارد. در منابع و سنت‌های مختلف، تفسیرهای گوناگونی برای آن ارائه شده است.
-
در برخی تفسیرهای سنتی، ۲۷ منزل قمری در چهار بخش در نظر گرفته می‌شوند که حاصل آن ۱۰۸ است.
-
عدد ۱۰۸ در فهرست‌ها و متون گوناگون هندی، از جمله در شمارش‌هایی مرتبط با اوپانیشادها و نام‌های آیینی، بارها دیده می‌شود.
-
در برخی سنت‌های بودایی نیز ۱۰۸ با طبقه‌بندی موانع یا دلبستگی‌های ذهنی ارتباط داده شده است.
بنابراین بهتر است ۱۰۸ را یک عدد سنتی و نمادین بدانیم، نه عددی که فقط یک توضیح علمی یا تاریخی قطعی برای آن وجود دارد.
مالا چه کمکی به مدیتیشن می‌کند؟
ذهن هنگام تکرار طولانی یک مانترا ممکن است به‌سادگی درگیر شمارش، افکار روزمره یا حواس‌پرتی شود. تماس انگشتان با دانه‌ها یک نشانه لمسی و منظم در اختیار تمرین‌کننده قرار می‌دهد و می‌تواند به حفظ ریتم تمرین کمک کند.
نقش مالا را می‌توان شبیه یک ابزار شمارش ساده دانست: هر دانه معادل یک تکرار است. به همین دلیل لازم نیست تمرین‌کننده دائماً در ذهن خود عددها را دنبال کند.
پژوهش‌هایی درباره مدیتیشن مبتنی بر مانترا نشان داده‌اند که این شیوه در برخی مطالعات با کاهش استرس و اضطراب همراه بوده است؛ با این حال این یافته‌ها مربوط به تمرین مدیتیشن و تکرار مانترا هستند و نباید آنها را به خود دانه‌های مالا نسبت داد.
روش استفاده از مالا در مدیتیشن و جاپا
جزئیات استفاده از مالا در مکتب‌ها و سنت‌های مختلف متفاوت است، اما شکل ساده تمرین معمولاً به این صورت انجام می‌شود:
-
در وضعیت راحتی بنشینید و چند لحظه توجه خود را به تنفس و بدن برگردانید.
-
دانه کنار گورو یا سومرو را به‌عنوان نقطه شروع انتخاب کنید.
-
مانترای انتخابی را یک‌بار تکرار کنید و سپس یک دانه جلو بروید.
-
برای هر دانه یک تکرار انجام دهید و این روند را با ریتمی آرام ادامه دهید.
-
وقتی دوباره به دانه گورو رسیدید، یک دور کامل شده است.
-
در بسیاری از سنت‌ها برای شروع دور بعدی از روی دانه گورو عبور نمی‌کنند؛ مالا را برمی‌گردانند و مسیر را در جهت مخالف ادامه می‌دهند.
در بعضی سنت‌ها درباره اینکه مالا با کدام دست نگه داشته شود یا کدام انگشت‌ها دانه‌ها را حرکت دهند آداب مشخصی وجود دارد. این جزئیات بین مکاتب متفاوت است و بهتر است در صورت دنبال کردن یک روش یا سنت مشخص، دستور همان مکتب رعایت شود.
آیا حتماً باید ۱۰۸ تکرار انجام دهیم؟
خیر. مالاهای کوچک‌تر با ۵۴ یا ۲۷ دانه نیز وجود دارند و برای تمرین‌های کوتاه‌تر استفاده می‌شوند. یک مالای ۲۷ دانه‌ای را می‌توان چهار دور حرکت داد تا مجموع تکرارها به ۱۰۸ برسد، اما برای شروع مدیتیشن الزامی نیست که تمرین حتماً به این تعداد برسد.
برای کسی که تازه تمرین را آغاز کرده، استمرار و کیفیت توجه معمولاً مهم‌تر از رسیدن به یک عدد خاص است.
مالا از چه موادی ساخته می‌شود؟
در سنت‌های مختلف، مالا از مواد گوناگونی ساخته می‌شود. از شناخته‌شده‌ترین آنها می‌توان به دانه رودراکشا، چوب تولسی، چوب صندل، بذر بودی، چوب‌های دیگر، کریستال و سنگ‌های طبیعی اشاره کرد.
مالای رودراکشا
رودراکشا بذر میوه درختی از جنس Elaeocarpus است و به‌ویژه در برخی سنت‌های مرتبط با شیوا اهمیت آیینی دارد. شکل طبیعی و سطح برجسته این دانه باعث شده است مالاهای رودراکشا از شناخته‌شده‌ترین انواع مالا باشند.
نکته مهم: در منابع سنتی ممکن است برای رودراکشا، تولسی، چوب صندل یا سنگ‌های مختلف خواص جسمی و انرژیایی ذکر شود؛ اما این موارد را نباید معادل اثر درمانی اثبات‌شده پزشکی دانست. برای مثال شواهد معتبر کافی برای اینکه خودِ دانه رودراکشا فشار خون را تنظیم کند یا قلب را تقویت کند وجود ندارد.
مالا فقط برای مانتراست؟
کاربرد سنتی مالا بیش از همه با جاپا و تکرار مانترا شناخته می‌شود، اما بعضی تمرین‌کنندگان از هر دانه برای دنبال کردن یک دم‌وبازدم، یک عبارت تأکیدی یا یک لحظه توجه استفاده می‌کنند. در این حالت نیز مالا همان نقش شمارنده و نشانه لمسی را دارد.
اگر هدفتان تقویت توانایی توجه در تمرین‌های مراقبه است، مطالعه مقاله افزایش تمرکز به کمک یوگا و مراقبه نیز می‌تواند مکمل این مطلب باشد.
آیا مالا یک وسیله مذهبی است؟
مالا ریشه‌ای روشن در سنت‌های دینی و معنوی جنوب آسیا دارد و هنوز هم برای بسیاری از افراد وسیله‌ای مقدس محسوب می‌شود. در عین حال امروزه افرادی نیز از آن صرفاً به‌عنوان ابزار شمارش و تمرکز در مدیتیشن استفاده می‌کنند. آگاهی از پیشینه فرهنگی مالا و استفاده محترمانه از آن می‌تواند بخشی از شناخت درست این ابزار باشد.
سؤالات متداول درباره تسبیح مالا
تسبیح مالا چند دانه دارد؟
مالای کامل معمولاً ۱۰۸ دانه به‌علاوه یک دانه گورو یا سومرو دارد. انواع ۵۴ و ۲۷ دانه‌ای نیز رایج‌اند.
دانه گورو یا سومرو چیست؟
دانه‌ای متفاوت در محل اتصال مالاست که نقطه آغاز و پایان یک دور را نشان می‌دهد و معمولاً در شمارش ۱۰۸ دانه قرار نمی‌گیرد.
آیا برای مدیتیشن حتماً باید مالا داشته باشیم؟
خیر. مالا یک ابزار کمکی برای شمارش و حفظ ریتم است و شرط لازم برای مدیتیشن نیست.
آیا مالای رودراکشا برای فشار خون یا بیماری قلبی مفید است؟
چنین خواصی در بعضی منابع سنتی به رودراکشا نسبت داده می‌شود، اما برای اثر درمانی خود دانه‌ها شواهد پزشکی کافی وجود ندارد و مالا نباید جایگزین ارزیابی یا درمان پزشکی شود.
آیا می‌توان مالا را به گردن انداخت؟
پاسخ به سنت و شیوه تمرین بستگی دارد. در برخی مکاتب مالای مخصوص جاپا را جدا از زیورآلات نگه می‌دارند، در حالی‌که در سنت‌های دیگر پوشیدن انواع خاصی از مالا رایج است.
کلمات کلیدی: تسبیح مالا، مالا مدیتیشن، جاپا مالا، تسبیح ۱۰۸ دانه، رودراکشا، مانترا، مدیتیشن
منابع
-
Satyananda Saraswati, Sure Ways to Self-Realization, Yoga Publications Trust؛ بخش Mala و Japa.
-
Tricycle: The Buddhist Review, The History of Mala Beads.
-
Lynch J. et al., Effectiveness of Mantra-Based Meditation on Mental Health: A Systematic Review and Meta-Analysis.