با انواع عود بیشتر آشنا شوید

از هزاران سال پیش، عود جایگاه خاصی در آیین و رسوم مردمان بخصوص در ایران، هند و چین و کلاً شرق؛ داشته است. به عقیده ی پیشینیان، عود اشرار و ارواح سرگردان و نیروهای منفی را از محلی که عود در آن سوزانده می شده؛ دور می کرده است. این باور همچنان ادامه دارد و در بسیاری از معابد، مساجد و اشرام و حتی در بین مردم، به طور روزانه؛ عود سوزانده می شود. در هند و چین و ژاپن استفاده از عود در حدی است که افراد صبح را با سوزاندن عود به همراه دعای صبحگاهی و یا تمرینات یوگا آغاز می کنند که نیروهای منفی از خانه و یا محل کارشان دور شوند. به طور کلی در باور این افراد، عود وسیله ای مقدس برای تطهیر است.
-ولی آیا همه نوع عود، دارای چنین خواصی هستند؟
-چگونه می توان عود اصل را از عود ناخالص تشخیص داد؟

معرفی انواع عود

به طور کلی عودها به دو دسته ی طبیعی و مصنوعی تقسیم می شوند. عودهای طبیعی را از چوب درختانی نظیر صندل، خیزران، شاخه های ماسالا و یا از صمغ درختان مانند کندر و گیاهان خوشبوی دیگر تهیه می کنند. چوب های این درختان و صمغ ها به طور طبیعی خوشبو و معطر هستند ولی برخی دیگر از موادی نظیر مشک و عنبر ساخته می شوند که باید فرآوری شوند تا به شکل عود در بیایند. ولی عودهای مصنوعی از انواع اسانس های شیمیایی و عطرهای متداول ساخته می شوند. این عودها، گرچه دارای عطر و رایحه ای تندتر و ماندگار تر هستند، به همان نسبت خاصیت چندانی ندارند و تنها به منظور خوشبو کردن به کار می روند.

انواع عود بر حسب نوع ساخت

همانطور که گفته شد، چوبهای معطر را می توان به همانصورت بکر و ارگانیک سوزاند. غالباً گیاهان معطر و مخصوص برای ساخت عود را به صورت خمیر در آورده و به چوبی باریک آغشته می کنند. پس از خشک شدن، عود آماده می شود، بدینصورت؛ عودهای دست ساز ساخته می شوند. نحوه ی اسانس گیری از ترشحات چسبناک بر روی تنه ی درختان نیز یکی از انواع دیگر ساخت عودهای طبیعی است. در این شیوه ترشحات جمع آوری شده و برای مدت ها در ظرف های سفالی نگه داری می شوند تا به ماندگاری و خاصیت بخشی، ماده بیافزایند. 

نوع دیگری از ساخت عود به صورت کارخانه ای است. این نوع عودها به خاطر صرفه جویی در زمان، به صورت تولید انبوه در آمده و بوسیله ی دستگاه های عود ساز ساخته می شوند. به طور معمول عودهای کارخانه ای از کیفیت کمتری از نظر خواص عود برخوردارند و برای ایجاد بوی قوی و ماندگار، از مواد شیمیایی در ساخت آن ها استفاده می شود. بر روی جعبه های آنها نوع عطر و بوی عود مشخص می شود که در عودهای کارخانه ای به عناوینی می توان برخورد که شاید ماده ی معطر تشکیل دهند، به طور کلی مصنوعی و یا شیمیایی باشد.

انواع عود از نظر ظاهری

گرچه شکل سنتی عود به صورت ساده و شاخه ای کوچک از چوب است، یعنی چوبهای باریک که خمیر عود به دور آن ها مالیده شده است، ولی امروزه برای جذب مشتری و زیبایی و تنوع؛ انواع عودها به شکل های مثلثی، استوانه ای و جاسازی شده در شیشه های مزین ساخته می شوند. کاربرد عودهای چوبی در صورتی که برروی جا عودی قرار گیرند راحت است و زمانی که نیاز به ادامه ی سوزاندن آن ها نیست به راحتی خاموش می شوند. عودهایی که دسته ی چوبی ندارند، مانند نوع مثلثی، معمولاً بهتر است تا انتها بسوزند. این نوع عودها، معمولاً در حمام و یا مکان هایی قرار می گیرند که سوزاندشان، تولید مشکل نمی کند.
 

-طبع و خاصیت درمانی عودها

بر اساس علم آیورودا؛ عودها دارای خواص متفاوتی هستند. از اینرو، برای آروماتراپی( رایحه درمانی) هر یک از دوشاهای اصلی(واتا، پیتا، کافا) با برخی از رایحه های عود سازگار هستند و استنشاق عودهای دیگر ممکن است در بدن و ذهن آن ها؛ ایجاد مشکل کند. به طور مثال، عود ساخته شده از چوب درخت صندل، دارای طبعی سرد است و برای دوشای پیتا که طبعی گرم دارد مناسب است و برای دو دوشای دیگر یعنی واتا و کافا که سرد و خشک و یا مرطوب هستند، مناسب نیست. در حالی که عودی تهیه شده از مشک، دارای طبیعتی گرم و خشک است و مناسب طبع دوشای واتا و تا حدودی کافا است که نیازمند گرمی هستند و برای دوشای پیتا، اصلاً مناسب نیست. توجه به فصل نیز در انتخاب عود، لازم است، در فصولی که هوا سرد و خشک و یا مرطوب است، عودهایی با طبع گرم و در فصول گرما، عودهای دارای طبع خنک و سرد، توصیه می شوند.
چطور رایحه مناسب مان را انتخاب کنیم
باید بدانیم که استفاده از عود، مانند سایر درمان های گیاهی؛ دارای اصولی برای انتخاب و استفاده است. همانطور که عطرها به مزاج برخی خوش آیند و برای دیگران ناخوش آیند اند، عودها نیز همینگونه هستند، با این تفاوت که اشتباه در انتخاب نوع عود مناسب، باعث ایجاد اختلال در سیستم بدنی فرد می شود. حتماً به مواردی بر خورد کرده اید که برخی از بوهای عود به مشام بعضی از افراد خوشآیند و برای برخی دیگر حتی ایجاد سردرد و تهوع می کند. بهتر است با توجه به طبع و دوشای خود، عودها را انتخاب کرد. صرفاً علاقه به رایحه ای خاص و یا توصیه ی دیگران به خوشبویی عود، ملاک صحیحی برای انتخاب عود نیست. 

تاریخ مصرف عودها

همانند سایر محصولات گیاهی، از قرص های گیاهی گرفته تا داروها و پودرهای درمانی، عودها نیز معمولاً تاریخ مصرفی دو ساله دارند. گیاهان خواص درمانی و طبیعی خود را به تدریج از دست می دهند؛ پس بهتر است از عودها بیش از این تاریخ استفاده نشود. گرچه ممکن است خطری جدی نداشته باشد، ولی خاصیت و عطر و بوی نافذی نیز نخواهد داشت. عودهای شیمیایی و کارخانه ای نیز، کلاً توصیه می شود که استفاده شود.
نکاتی که به هنگام استفاده از عود باید بدانید
مهمترین توصیه ای که قبل از مصرف عودها، علاوه بر شناخت متناسب بودن طبع خود با عود مورد نظر و تاریخ مصرف آن باید بدانید، این است که عودها را به مدت طولانی در فضاهای بسته نسوزانید. عودها برای پاکسازی به کار می روند و کافی است چند دقیقه در محیط خانه سوزانده و سپس خاموش شوند. پنجره ها نیز برای ایجاد جریان هوا، باز گردند. استفاده ی طولانی مدت از عود، در برخی از افراد مشکلات تنفسی ایجاد کرده و ممکن است باعث بیماری آسم شود. مخصوصاً باید در نظر داشت که کودکان و حیوانات خانگی در معرض دود عود به طور مستقیم قرار نگیرند. تحقیقات نشان می دهد که در بین 40 درصد از کودکان عارضه ی این دود، به طور جدی باعث بیماری آسم شده است. 
البته این عوارض در مورد عودهای طبیعی کمتر است. بوی این گونه عودها، اثرات و مشکلاتی بر روی بدن نخواهند داشت و یا باعث مشکل جدی نخواهند شد. در صورتی که عودهایی که از مواد شیمیایی ساخته شده اند، معمولاً از ماده ی سرب برای سوختن بهتر آن ها استفاده می شود و این امر باعث تشدید مشکلات تنفسی و نکاتی می شود که قبلاً ذکر شد. 
-توصیه می شود که عودهای دست ساز مرغوب را از مراکزی تهیه کنید که مورد اطمینان هستند و جای شک و شبه ای در تولید و نوع و کیفیت آن ها؛ نخواهند گذاشت.
 

انواع اکسسوری و وسایل یوگا

نویسنده: پروانه قاسمیان دستجردی