نقش دين در فرهنگ عمومي هندوستان
يكي از انواع بسيار مشهور و جذاب مديتيشنها، مديتيشن با موسيقي ست. اين طريقه به ظاهر ساده، داراي ظرافتها و نكات بسيار عميقيست كه براي درك آن، تجارب عملي خود محور لازم مي نمايد. بسياري بر اين گونهي مديتيشن از اقسام تمارين تمركزيست، در حالي كه شباهتهايي ما بين اين قسم و ديگر اقسام ابتدايي مديتيشنها و تمارين تمركزي وجود دارد.
روش ارائه شده در اين نوشته از تمارين نيمه حرفهاي خواهد بود، لذا انجام اين روش براي افرادي توصيه ميشود كه تمارين تمركزي و مديتيشنهاي ابتدايي را تجربه نمودهاند.
زمان و مكان مناسب
بسياري از بزرگان و طريقتهاي معنوي، زمان مناسب براي مراقبه را سحرگاه ميدانند. در هنگام طلوع خورشيد و سپيده دمان، زمين داراي بيشترين انرژي دريافتي از كهكشان است. شما در زمانهاي گوناگون ميتوانيد به تمرين بپردازيد، اما هرگز در هنگام خواب آلودگي اقدام به مديتيشن- از هر نوع – نكنيد. مراقبه بايد در آگاهي كامل صورت پذيرد.
مكان تمرين نيز داراي اهميت است. محلي را انتخاب نماييد كه در طول مدت مراقبه، رفت و آمد افراد متفرقه و صوتهاي ناهمگون در آن حضور نداشته باشد. دماي فضا را متعادل نگاه داريد، نه سرد و نه بسيار گرم. البسه مناسب و سبك بر تن كنيد. حتيالمقدور از پوشيدن جوراب خودداري كنند. براي خوشبو كردن فضاي تمرين ميتوانيد از مواد معطر از قبيل عود استفاده نماييد. قبل از شروع مراقبه در صورت تمايل ميتوانيد دستها و پاهاي خود را با آب سرد بشوييد.
موزيك مناسب
موزيكهاي مديتيشن را ميتوانيد از بازار تهيه نماييد. حتيالامكان از آثار بيكلام استفاده كنيد. در راستاي تهيه موزيك مناسب، ميتوانيد از سايتهاي معتبر جهاني اينترنت مدد جوييد. گروهي از اين منابع، اجازه استفاده و ذخيرهسازي موزيك توسط كاربر را، در حيطه محدودي ميدهند و نيز ميتوانيد موزيكهاي مورد علاقه خود را از روشهاي مناسب خريداري نماييد. موزيكهاي مديتيشن بسيار شبيه به موزيكهاي لايت هستند. بنابراين از ديدگاه علم موسيقي شايد بتوان آنها را در رديف موسيقيهاي لايت قرار داد اما هر موسيقي لايت، يك موزيك مديتيشن نيست. لذا در انتخاب آهنگ و نوع موزيك دقت كنيد. موسيقيهاي مخصوص مديتيشن، صرفاً براي اين منظور طراحي و ساخته ميشوند و اساتيد مربوطه در ساخت اين قطعات، از اصول مراقبه بهره ميجويند. در اينجا نكتهاي لازم به ذكر است، نوع تمرين ارائه شده در اين نوشته، از انواع تمرينهاي ثابت ميباشد. گروهي از مديتيشنهاي همراه با موزيك، به صورت فعال و ديناميك صورت ميگيرند كه در اين آموزه از بيان آنها خودداري كرده و تنها به نوع ثابت مديتيشن با موزيك خواهيم پرداخت، لذا در اين راستا موزيكهاي مديتيشن آرام را تهيه نماييد. گروهي از موزيكها داراي كلام است كه براي انجام انواع ديگري از مراقبه استفاده ميشوند و نيز گروهي از مديتيشنها همراه سخنان استاد يا معلم در هنگام پخش موسيقي صورت ميگيرد كه آن نيز از انواع ديگر مديتيشن با موزيك محسوب ميشود.
وضعيت بدني
وضعيت بدني براي اين مديتيشن به دو حالت صورت پذير است. حالت دراز كش ونشسته. در حالت اول يا وضعيت دراز كش، كاملاً بر روي زمين به پشت دراز بكشيد. هيچ يك از اعضاي بدن را منقبض نكنيد. دست ها را در كنار بدن با فاصله قرار دهيد و كف دستها را در صورت تمايل به سمت بالا بچرخانيد. سر را صاف قرار داده و به سمت چپ يا راست متمايل نكنيد. بدن بايد كاملاً رها بوده و در هيچ قسمتي انقباض نباشد. دو سمت بدن بايد نسبت به هم قرينه باشند. كاملاً طبيعي تنفس كرده و هواي بازدم را ناگهان از ريهها خارج نكنيد. تنفس شكمي بسيار مفيد است. چشمها را ميتوانيد باز نگهداريد اما بهتر آن است كه به صورت بسته بمانند.
در حالت نشسته، به صورت چهار زانو نشسته و ستون فقرات خود را كاملاً راست نگهداريد. دستها را ميتوانيد روي زانوها قرار دهيد به شرط آنكه منقبض نباشد و تعادل بدن را بر هم نزنند. چشمها ميتواند باز، نيمهباز يا بسته باشد كه حالت بسته بيشتر توصيه ميشود. تنفس بايد طبيعي و حتيالمقدور شكمي باشد.
مديتيشن
پس از آمادهسازي و قرار گرفتن در وضعيت بدني مناسب، مراقبه آغاز ميگردد. مديتيشن يك تمركز نيست. مديتيشن و مراقبه يعني نظارهگر بودن و تنها نظارهگر بودن. تنها شنونده موسيقي باشيد، هيچ برداشتي نكنيد، صرفاً يك بيننده باشيد، اين اساس مراقبه است. لحظات بسياري در زندگي، شما نظارهگر بودن خالص را تجربه كردهايد، فقط و فقط نظارهگر، بودن بيهيچ آرزو و خواستهاي. لذت نظارهگر بودن صرف، همان نيروييست كه ما را به سوي گالريها، موزهها، آثار باستاني گذشتگان و .... ميكشاند. شما بايد تنها يك نظارهگر باشيد، يك نظارهگر موسيقي در درون شما جريان مييابد، بيآنكه تلاشي صورت پذيرد. موزيكهاي مديتيشن براي بيداري انرژيهاي خفته طراحي شدهاند، پس اجازه دهيد خود موسيقي كار خود را انجام دهد و شما فقط يك شنونده باشيد، تنها يك بيننده و نظارهگر. درك احساس نظارهگر بودن، تنها از طريق تمرين و ممارست عملي صورت پذير است. تنها شماييد كه ميتوانيد اين تجربه را به صورت خود محور كسب نماييد. اين تجربه غيرقابل انتقال و غيرقابل توصيف است. تجربه ديگران در اين راستا هيچ كمكي به شما نخواهد كرد، اين تنها يك تجربه شخصيست.
پس به موسيقي توجه نكنيد، اجازه دهيد موسيقي به شما توجه كند. تلاش نكنيد، تمركز نكنيد، فقط يك نظارهگر باشيد، يك شنونده، فقط يك شنونده كه قضاوتي نداريد. قضاوت نكنيد،به هيچ چيز نچسبيد، حتي به موزيكي كه از درون شما عبور ميكند. به چيزي متصل نشويد. اجازه دهيد غرق شويد اما به غرق شدن هم نچسبيد، مبارزه نكنيد. اين يك تجربه خارق العاده بوده و تنها با تمرين و ممارست مداوم صورت پذير است. پس از پايان موزيك به آرامي چشمها را باز كنيد. كمي تأمل كنيد و سپس به صورت آرام عضلات خود را منبسط و منقبض نماييد و پس از مكثي به آرامي برخيزيد. ممكن است پس از تمرين كمي احساس خوابآلودگي و رخوت كنيد، اين كاملاً طبيعي ست. با خوابآلودگي خود مبارزه نكنيد اما در آگاهي باشيد. پس از اندك زماني، انرژي خودانگيخته، ناگاه در درون شما به فوران خواهد آمد و سرشار از آگاهي خواهيد شد.
در پايان نكاتي چند لازم به ذكر مينمايد:
تمرين مديتيشن ارائه شده در اين نوشته يكي از روشهاي گوناگون مديتيشن با موزيك بوده و نبايد با هيچ يك از مديتيشنهاي مشابه درهم آميخته شود.
اين مديتيشن به صورت كاملاً خود محور است و شما تنها ناظر و مجري آن هستيد. ميتوانيد اين تمرين را به صورت گروهي انجام دهيد، اما به ياد داشته باشيد قبل و بعد از تمرين از صحبت كردن بيرويه و متفرقه با يكديگر خودداري كنيد.
حتيالمقدور از موزيك مديتيشن خود در زندگي معمول و در مراحل شبانه روز استفاده نكنيد، زيرا ممكن است اين احتمال به وجود آيد كه هنگام تمرين، موزيك شما را به ياد خاطره اي خاص بياندازد كه مسلماً اين امر تمرين شما را خدشهدار خواهد كرد.
از موزيك مناسب بهره جوييد، در اين راستا از افراد آشنا با موسيقي مديتيشن كمك گيريد.
با شكم بسيار پر مديتيشن نكنيد.
همواره نظافت و نظم را قبل و بعد از اتمام تمرين رعايت نماييد.
تنفس خود را به آرامي و با عضلات شكم انجام دهيد.
فضاي مراقبه را با قرار دادن تصاوير و اشيا آرامش بخش، لذت بخشتر كنيد.
تمرين مداوم و مستمر را به مرحله اجرا گذاريد.
مراقبه ارائه شده از تمارين بسيار ارزشمند در مديتيشن است. در مراحل بعدي، افراد پس از تبحر در اين مراقبه به تمارين حرفهاي قدم خواهند گذاشت. در مراقبههاي پيشرفتهتر، اصوات طبيعي جايگزين موسيقي ساختگي خواهند شد و در مراحل بعدي، مديتيتورها به مراقبه سكوت خواهند پرداخت كه با تجارب كالبد چهارم و در سكوت مطلق با اصوات جديدي روبهرو خواهند شد و پس از آن نيز به مراحل بعدي گام خواهند برداشت. زيباترين صوت دنيا در سكوت نهفته است و آن صرفاً يك تجربه ي شخصيست.
نقش دين در فرهنگ عمومي هندوستان
- يكي از نكات قابل تأمل و توجه دربارة دين هند و زايش مستمري است كه در اين دين وجود دارد و در هر دورهاي شاخه جديدي از اين فرقه متولد شده و عدهاي را به خود جلب كرده است.
تأثير باورهاي ديني در فرهنگ عمومي هند در چهاربخش قابل بررسي است.
1- تأثير آداب و رسوم و آيينهاي ديني در فرهنگ عمومي
آيينهاي ديني بخش بسيار مهمي از فرهنگ عمومي هند را تشكيل ميدهد و مردم اوقات زيادي را صرف انجام اين مراسم ميكنند. فرقههاي ديني مختلف مانند: جينهاJain، سيكهاSik، مسيحيها، يهوديها، هندوها و مسلمانها هر يك به فراخور دين خود در معابد، مساجد و كليساها با خواندن دعا و نيايش به عبادت ميپردازند.
اكثريت مردم هند را هندوها تشكيل ميدهند و يكي از نيايشهاي روزانة آنان انجام مراسم «آكني بوتا»
AgniBoutha ست كه به هنگام طلوع و غروب خورشيد انجام ميگيرد. عبادت كنندگان در مكانهايي كه در معرض تابش خورشيد است ميايستند و با خواندن دعاهاي خاص و ريختن آب در ظرفهاي سنگي خورشيد را پرستش ميكنند.
از ديگر مراسم هندوها جشن «هولي» holyاست كه به مناسبت آمدن بهار، مردم با پاشيدن رنگ به سر و صورت يكديگر شادي و سرور خود را ابراز ميكنند. اين جشن به عنوان يك رسم ديني با فرهنگ عمومي مردم عجين شده است به حدي كه غير هندوها هم در آن شركت ميكنند. بازارهاي بتسازي و بت فروشي و نيز بتكدههايي كه در آنجا بتها مورد پرستش قرار ميگيرند به وفور به چشم ميخورد. يكي از نكات قابل تأمل و توجه دربارة دين هند زايش مستمري است كه در اين دين وجود دارد و در هر دورهاي شاخه جديدي از اين فرقه متولد شده و عدهاي را به خود جلب كرده است.
در تحليل كلي تأثير دين در فرهنگ عمومي هند، نكتة حائز اهميت، تعاطي و داد و ستد بين اديان است. همانطور كه فرقة «سيك» 400 سال پس از ورود اسلام به هند به وجود آمد و به نوعي متأثر از اسلام است و مفاهيم ديني آنان با مفاهيم ديني اسلام ارتباط دارد. سيكها معتقد به توحيد هستند و در معابد آنها بت يافت نميشود اما به مظاهر الوهيت توجهي ندارند. آخرين نكته دربارة آيين هند و حضور كمرنگ غرب در چند فرقة جديد هندويي است كه تحت تأثير انديشههاي غربي هستند.
2- رفتارهاي ديني
رفتارهاي ديني رفتارهايي هستند كه فينفسه ديني نيستند اما درمورد انجام نحوة آنها دستورهاي ديني صادر شده است مثل آداب غذا خوردن، نگاه كردن، خوردن گوشت حيوانات يا رفتار با آنها. يكي از متون فقهي كه حاوي دستورالعملهاي رفتاري ديني است، متني است به نام «مانو» يا «منو» Manoكه از دوران قبل از ميلاد باقي مانده است. از جمله فرقههايي كه از دستورات ديني خاصي پيروي ميكنند فرقة «جين» (منشعب از آئين هندو) است، يكي از اصولي كه اين فرقه به آن معتقد است اصل «آهيمسا» Ahimsaيعني عدم آزار رساندن به ديگر جانداران است و شامل گياهان و بخصوص حيوانات ميشود. اين اعتقاد بر رفتار آنان تأثير چشمگيري دارد به حدي كه برخي از پيروان اين آئين مسير عبور مردم را جارو ميزنند تا حشرهاي زير پا له نشود و يا دهان خود را بسته نگاه ميدارند تاحشرهاي در آن نميرد. اغلب به پيروي از اين اصل از خوردن گوشت خودداري ميكنند و اكثر رستورانها غذاهايي را كه با سبزيجات طبخ شده ميفروشند.
اعتقاد به تقدس گاو از همين اصل «آهيمسا» نشأت گرفته و بعد جزء آيين هندوها شده است. درواقع گاو مورد پرستش نيست بلكه مقدس است. بنابراين رفتارهايي از اين قبيل يك تفكر ديني و يك آموزة ديني است.
3- تأثير دين در ساختارهاي فرهنگي، اقتصادي و اجتماعي
هندوان به چهار كاست در جامعه معتقدند كه عبارتند از:
1-كاهنان يا رهبران ديني
2-جنگآواران
3-توليد كنندگان (برزگران و كشاورزان)
4-طبقة عامه مردم و طبقة ديگري كه جزء طبقات محسوب نميشوند «نجس»ها هستند. اين گروه از تمام امتيازات طبقات ديگر محرومند وخود آنان نيز اين امر را پذيرفتهاند. لذا به پستترين و كماهميتترين شغلها روي ميآورند. يكي از اصول حاكم بر اين طبقهبندي، ممنوعيت راهيابي از طبقهاي به طبقة ديگر است. «وي پي سينگ» V.P.Singhكه پس از راجيوگاندي به نخست وزيري منصوب شد قصد داشت قانون برابري طبقات را در بهرهمندي از مزايا و امتيازات اجتماعي، وضع نمايد اما با مخالفت شديد مواجه شد و اين قانون به انجام نرسيد.
4- تأثير آموزههاي ديني در فرهنگ عمومي
آموزههاي ديني بدون آنكه در قالب رفتار مشخصي جلوهگر شود، روحيات و نگرشهاي خاصي را در بين مردم رواج ميدهد مثل روحية پرهيز از خشونت، قناعت، آرامش، نوعدوستي و.... در كشور يك ميليارد نفري هند به دليل وجود روحية پرهيز از خشونت به ندرت نزاعهاي خياباني بوجود ميآيد. شايد بتوان گفت دليل چنين روحيهاي اعتقاد به دو اصل مهم ديني است:
1- اصل تناسخ يعني بازگشت روح انسانها پس از مرگ به كالبد انساني ديگر
2- اصل عقوبت و پاداش كه انسان هر زماني كه به دنيا بيايد، پاداش يا مجازات اعمالي را دريافت خواهد نمود كه در دورة حيات قبلي در دنيا انجام داده است و ميزان بهرهمندي روح از مزاياي دنيوي، متناسب با رفتاري است كه در زندگي قبل مرتكب شده است.
از ديگر تأثيرات آموزههاي ديني، پايين بودن آمار طلاق بخاطر اصل ديني مردسالاري و رياست او بر خانواده است و همچنين تأثير آموزههاي ديني در معماري، نقاشي و هنرها كه بيشتر در ساختمان معابد جلوهگر ميشوند.